نهضت مشروطه
نهضت مشروطه که نقطه عطف مهمی در تاریخ ایران محسوب میشود، تغییراتی بنیادین در نحوه حکومتداری در ایران به وجود آورد و به تدوین اولین قانون اساسی کشور انجامید.در دوره سلطنت ناصرالدین شاه برخی ایرانیان به واسطه تحصیل یا تجارت در اروپا ، با پیشرفت در غرب آشنا شدند و تلاش کردند که مردم ایران را بیدار نمایند، ثمره مشروطه این است که قدرت از انحصار یک نفر خارج شد
تا پیش از مشروطه، قبله عالم (پادشاه) مالک جان و مال و ناموس مردم بود. جان هر که را که می خواست می ستاند. حتی اگر آن شخص میرزا تقی خان امیر کبیر باشد. جنبش مشروطه، مجموعه کوششها که برای محدود شدن اختیارات پادشاه در نظام سلطنتی ایران و داشتن حاکمیت قانون آغاز شد و به دگرگونی نظام سیاسی ایران از پادشاهی مطلقه به پادشاهی مشروطه منجر گردید. این جنبش از سال ۱۲۸۴ خورشیدی با وقوع اعتراضات منتهی به انقلاب مشروطه آغاز شد.نخستین جرقه این جنبش در سال ۱۲۸۴ زده شد که علاءالدوله، حاکم تهران، چند تن از تاجران خوشنام تهران را به خاطر افزایش قیمت قند، فلک کرد. در پی این جرقه، سلسلهای از اعتراض ها و بستنشینیها به رهبری دو مجتهد سرشناس تهران، سید محمد طباطبایی و سید عبدالله بهبهانی شکل گرفت. مجموعه اعتراضات و دنباله آن، نظیر مهاجرت روحانیان به قم و بستنشینی اصناف در باغ سفارت بریتانیا در تهران به نام انقلاب مشروطه نامیده میشود. دستاورد این انقلاب، امضای فرمان مشروطیت به دست شاه وقت ایران؛ مظفرالدین شاه، تشکیل مجلس شورای ملی و تدوین قانون اساسی مشروطه بود.
پس از مرگ مظفرالدین شاه, پسرش محمدعلی شاه به سلطنت رسید و از ابتدا با مشروطه مخالف بود در روز دوم تیر ۱۲۸۷ دستور حمله نظامی به مجلس و دستگیری سران مشروطهخواه در تهران و شهرهای دیگر را صادر کرد. برخی از سران مخالف با محمدعلی شاه نیز اعدام شدند. اما مقاومتهای جدی در تبریز، گیلان و اصفهان شکل گرفت که با حمایت مراجع تقلید در نجف و روشنفکران تبعیدی در اروپا همراه شد. دو سپاه از مشروطهخواهان گیلان و اصفهان سرانجام توانستند با فتح تهران در ۲۵ تیر ۱۲۸۸، محمدعلی شاه را برکنار و نظام مشروطه را زنده کنند.همزمان با رخداد انقلاب مشروطه در ایران، روزنامهنگاری رواج زیادی یافت. بعضی از این نشریات موضعگیریهای تندی علیه استبداد سیاسی و تعصبات دینی داشتند و هواداران و مخالفان زیادی پیدا کرده بودند.
در چندین دوره از مجلس افراد بزرگی چون آیت اله مدرس حضور داشتند و فعالیتهای چشمگیری در راستای حقوق ملت انجام دادند، نظام پادشاهی مشروطه کمکم از اهداف نخستین خود فاصله گرفت. فشار روسیه و تا اندازهای امپراتوری بریتانیا نیز در تضعیف مجلس مؤثر بود؛ چنانکه در پی اشغال ایران در جنگ جهانی اول، مجلس مدتی تعطیل شد. بعد از اعتراض های سراسری به انعقاد قرارداد ۱۹۱۹، از جمله جنبش جنگل در گیلان و قیام خیابانی در تبریز، زمینه قدرتمند شدن رضاخان با وقوع کودتای سوم اسفند فراهم شد که در پایان به انقراض قاجاریه و تأسیس حکومت پهلوی در سال ۱۳۰۴ انجامید.
۰ دیدگاه